روزنامه  كرمان امروز

۱۳۸۸/۳/۶

اين روز ها كه بحث انتخابات داغ است و نامزدهاي انتخاباتي سعي در جلب توجه احزاب و گروه هاي مختلف دارند، بي توجهي به يكي از اقشار حساس جامعه، يعني هنرمندان تعجب برانگيز است در حالي كه بي توجهي به هنر، بي توجهي به روح جامعه است و اين يعني به انزوا كشيدن ملتي كه بايد رشد كند و شكوفا شود. در اين زمينه گفتگويي داشتيم با يكي از چهره هاي شاخص هنري استان و كشور، استاد سيد فؤاد توحيدي كه از غفلت متوليان فرهنگ استان در اين خصوص گلايه مند است.

‌
آقاي توحيدي، وضعيت هنر استان را چگونه مي بينيد؟
- به نظر شخص من، طي چند سال اخير وضعيت هنر استان-نسبت به سال هاي قبل-بي رونق و بلكه در ركود به سر مي برد.عدم انتخاب افراد متخصص براي مديريت مراكز فرهنگي كار را به جايي رسانده كه حتي چوب حراج بر بزرگترين مركز هنري استان، يعني كانون هنر زده اند.متاسفانه مديريت ارشاد با اعمال سياست هاي غير كارشناسانه باعث بروز رخوت و بيماري در جامعه ي هنري استان شده است و اين مديريت به جاي مشورت با هنرمندان و افراد متخصص ، سليقه ها و انديشه هاي شخصي خود را در حوضه ي فرهنگ پياده كرده است كه يكي از آن ها تعطيلي دبيرخانه موسيقي نواحي كشور بود. با اين وصف تنها كورسوي اميد براي بازگرداندن اين جشنواره معتبر خاموش شد و هنرمنداني كه هنرشان در تهاجم فرهنگ غرب رو به انقراض نهاده بود و در انوار اين كورسو، روزنه ي اميد يافته بودند به كلي نااميد شدند و البته وعده و وعيده هاي بعدي ايشان در مورد برگزاري جشنواره ي موسيقي استاني هم در حد شعار باقي ماند و كميت كنسرت هاي داخلي هم به شدت كاهش يافت! با توجه به تحقيقات ۸ ساله ي بنده در مورد موسيقي نواحي استان كرمان و استفاده از اطلاعات و رابطه با هنرمندان موسيقي نواحي استان و تلاش هاي شبانه روزي من و همكارانم- البته با كمك انجمن موسيقي استان كرمان- اولين جشنواره ي موسيقي نواحي استان كرمان برگزار شد كه با توجه به كيفيت بسيار بالاي اين جشنواره از نظر تداركات و كارهاي ديگر ستادي كه بر عهده ي اداره كل فرهنگ ارشاد اسلامي بود، ضعف هاي بسيار ديده شد.از جمله، پرداخت حق الزحمه ها، تبديل هداياي مخصوص استادان و پژوهشگران بزرگ موسيقي ايران و خبرنگارهاي اعزامي از تهران كه از يك سكه بهار آزادي به مقداري كلمپه و قاووت تغير ماهيت داد و اين بر خلاف پيش بيني هاي مكتوب و صورت جلسه اي بود كه با نماينده گان اين اداره بسته شده بود. حتي با مصاحبه اي كه با مسوولان ارشاد از طريق رسانه ها انجام گرفت، نامي هم از دبيرخانه انجمن موسيقي كه برگزاركننده ي اصلي آن بود، به ميان نيامد و حتي فيلم مربوط به جشنواره هنوز به دست من نرسيده است واين يك نمونه از فعاليت هاي برجسته ي متوليان فرهنگ اين استان در طول اين چند سال بود. در حال حاظر نيز تبديل كانون هنر به كانون فرهنگي- هنري مساجد، زخم ديگري است بر دل دردمند هنرمندان!

پيشنهاد صريح جناب عالي در اين خصوص چيست؟
- باتوجه به روند جهاني شدن و هجوم فرهنگ غربي كه در هنگام غفلت متوليان فرهنگ به صورت زير زميني عمل مي كند حق اين بود كه بخشي از فضاي بسيار وسيع مساجد براي فعاليت هنرمندان اختصاص مي يافت نه اينكه تنها مركز و پاتوق هنرمندان نيز به آن ها واگزار شود! آيا متوليان فرهنگ از رشد و گسترش موسيقي زيرزميني كه به دور از نظارت مسوولان، فرهنگ و سنت هاي ديرينه ي ما را تحت تاثير آثار مخرب خود قرار مي دهد، نگران نيستند كه آن ها را از همين حداقل هم محروم مي كنند!؟

برنامه ي گروه ارفع در سوييس با چه مرتبه اي از استقبال همراه بود؟
- يكي ديگر از انتقادهايي كه به مديريت ارشاد كرمان وارد است، نامه نگاري هاي ايشان براي تخريب شخصيتي گروه موسيقي ارفع براي شركت در كشور سوييس بود كه به خواست خداوند و كوشش هاي مسوولين دلسوز استان، اين نامه نگاري ها به جايي نرسيد و گروه با اقتدار كامل كار خود را در كشور سوييس به بهترين نحو انجام داد. البته متاسفم كه بعضي از هنرمندان در ابتداي دوره ي رياست جمهوري قبلي با مقالات خود به تخريب جناب حجت الاسلام ملانوري مدير كله فرهيخته و با درايت قبلي پرداختند و جالب اين است كه همان ها امروز در صف اول منتقدين مديريت كنوني قرار دارند!
‍‍‍‍در هر صورت بايد صبر كرد و منتظر قضاوت تاريخ و مردم در قبال اين جريان هاي تاريخي ماند.اميدوارم كه من اشتباه كرده باشم…!

موسيقي محلي کرمان آيينه تمام نماي فرهنگ کهن اين ديار
موسيقي نواحي را مي توان آيينه تمام نما از شور و نوع زندگي مردم هر ناحيه دانست ، به طوري که با قاطعيت مي توان گفت که با بررسي موسيقي هر منطقه، به راحتي مي توان با ساختار زندگي، آداب، ارزش ها و ساير ويژگي هاي آن آشنا شد.

وسعت پهناور کرمان و همجواري آن با استان هاي هرمزگان، فارس، يزد، خراسان جنوبي و سيستان و بلوچستان و تأثيرپذيري و تأثيرگذاري موسيقي و فرهنگ اين استان در رقابت با نواحي هم جوار و همچنين وجود اقوام و ايلات مختلف باعث شده که اين استان به عنوان منبع عظيمي از تنوع موسيقي محلي به شمار رود.
پژوهشگر حوزه هنري در زمينه موسيقي نواحي استان کرمان در گفت و گو با ايرنا در اين باره مي گويد: تأثيرپذيري و تأثيرگذاري موسيقي و فرهنگ اين استان در رقابت با نواحي هم جوار استان و نيز تعدد اقوام و ايلات مختلف با آداب و رسوم ويژه ، باعث گرديده تنوع فرهنگي و موسيقايي چشمگير و حيرت انگيزي را در اين استان شاهد باشيم.
“فواد توحيدي” گفت: سازهاي نواحي اين استان به کوبه اي پوست دار، سازهاي بادي و سازهاي زهي آرشه اي تقسيم بندي مي شود.
وي ادامه داد: سازهاي بادي شامل سرنا، کرنا،سفيد مهره، ني محلي،ني جفتو، ني مشکي، فيقو، شاخ نفير و سوتک
است.
توحيدي ادامه داد: سفيد مهره از سازهاي بادي به شمار مي رود که در گذشته براي مراسم عزاداري و همچنين براي اعلام فوت افراد به کار مي رفته است، به طوري که براي اعلام فوت ۳ بار در اين ساز مي دميده اند.
گفتني است ،ساز سفيد مهره در مناطقي مانند چترود، سيرج، ده زيار، دُران، جوشون، شهداد، گوديز و اندوهجرد رايج است.
وي خاطر نشان کرد: سفيد مهره اي که هم اکنون در روستاي گوديز و توسط آقاي اکبر محمودي نواخته مي شود، داراي قدمتي چهارصد ساله است.
او گفت: اين ساز در بين اهالي از حرمتي خاص برخوردار است و حتي بعضي از بوميان بر اين باورند که دور کردن سفيد مهره از شهر يا روستا براي اهالي بد يمن است.
وي در زمينه ساز ني محلي نيز گفت: اين ساز در بيشتر مناطق استان کرمان به صورت لبي نواخته مي شود و ابعاد و تعداد سوراخ هاي ني در مناطق مختلف استان متغير است.
توحيدي مي گويد: اکثر نوازندگان ني داراي صدايي خوش هستند و در موسيقي نواحي به عنوان بخشي مهم از ميراث شفاهي مناطق مختلف، همواره مورد توجه و علاقه ويژه فرهنگ پژوهان و مردم شناسان بوده است.
اين کارشناس پژوهشگر موسيقي اضافه کرد: باستان شناسان در کاوش هاي منطقه بشاگرد به نوعي سرنا دست يافته که قدمتي هفت هزار ساله دارد.
وي همچنين سازهاي کوبه اي اين استان را به چوغ، چوغرو، جاريگ، درک، نقاره، کوزک،سنگ، چوب سر،چليک و خلخال تقسيم بندي کرد و افزود: چنگ، چنگ قطي و بروتي از جمله سازهاي زهي آرشه اي تقسيم بندي مي شود.
توحيدي با بيان اينکه چوغ، سازي است سنگي که روي يک طرف آن را با پوست بز يا گوسفند مي پوشانند گفت: تا دو دهه قبل، اين ساز در بين گروهي از ساربانان و شتربانان رواج داشته است، به اين ترتيب که ‌آن را با طناب روي شتري به نام شتر سر آهنگ (راه بلد) مي بسته اند و ساربان در هنگام بروز طوفان شن از آن به عنوان ساز راهنما استفاده مي کرده، به صورتي که براي ايمني از شن هاي بيابان روي خود را با پارچه اي مي بسته و فقط با ضربه زدن به پوست چوغ، شتران را به دنبال سر آهنگ مي کشانده است.
وي چوغرو را يکي ديگر از سازهاي کوبه اي عنوان کرد و ادامه داد: اين ساز در روستاي بيدخون مَرغک بم شناسايي شده و در هنگام رقص محلي و پايکوبي نواخته مي شده است.
وي طرز نواختن چوغرو را نيز بسيار جالب و متفاوت با سازهاي ديگر کوبه اي دانست و افزود: اکنون اين ساز بازسازي شده است و به عنوان سازي منحصر به فرد در موزه سازهاي کرمان نگهداري مي شود.
اين پژوهشگر حوزه هنري استان کرمان جاريگ را سازي استوانه اي و کوچک عنوان کرد و گفت: بر دو دهانه اين ساز پوست مي کشند و داخل آن مقداري سنگ ريزه (ريگ) مي ريزند.
وي افزود: نوازنده اين ساز در حال اجراي ريتم بر روي يکي از پوست ها، جاريگ را در حالتي شوک دار پايين و بالا مي کند و از برخورد ريگ ها با پوست بالا و پايين، صدايي ايجاد مي شود.
او مي گيود: جنس بدنه اين ساز در قديم چوبي بوده و در حال حاضر براي راحتي، بيشتر از حلب و بدون پوست ساخته مي شود.
وي همچنين دُرَک را نوعي ساز پوستي دو طرفه معرفي کرد که با تسمه به گردن نوازنده آويزان مي شود و برعکس دهل، پوست ها موازي زمين قرار مي گيرند و به جاي چوب و ترکه با انگشتان دست نواخته مي شود.
وي ادامه داد: معمولاً بر بدنه اين ساز زنگوله با نخي از جنس کنف آويزان است و نوازنده در مواقعي زنگوله را بر روي پوست بالايي مي گذارد تا در هنگام نواختن و لرزش پوست، صداي زنگ داري ايجاد شود.
به گفته وي اين ساز توسط گروهي از کوليان سيرجان نواخته مي شود و تا به حال نظير است .
وي نقاره را از ديگر سازهاي محلي اين استان معرفي کرد و گفت: از اين ساز در مراسم عزاداري ماه محرم که توسط دسته هاي عزاداري شهداد انجام مي گيرد، نيز استفاده مي کنند و ريتم اجرايي اين نوع نقاره براي مناسبت هاي مختلف، متفاوت است.
توحيدي گفت: در ساير نواحي استان کرمان، نقاره را فقط در مراسم شادماني به کار مي برده اند و در اصطلاح محلي در کرمان به نقاره بزرگ «ناقاره» و به نقاره کوچک «زيل» گفته مي شود.
وي با اشاره به استفاده از ني جفتو در اين استان گفت: از اين ساز بيشتر در نواحي جيرفت، بم، شهداد و بافت استفاده مي شود که ساختار ان شامل دو ني کوچک است که به وسيله روده گوسفند به هم متصل شده اند و اکثر ني جفتوها چهار سوراخ دارند، ولي در بعضي مناطق با پنج سوراخ نيز ديده شده اند.
اين پژوهشگر در زمينه موسيقي نواحي استان، فيقو را نوعي ساز بادي ديگر معرفي کرد که در بعضي مناطق آن را از ساقه جو و در بعضي مناطق با ني آن را مي سازند و در برخي مناطق از جنس چوب است.
او مي گويد: فيقو فاقد سوراخ بوده و فقط يک صداي واحد را توليد مي کند که نوازندگان اين ساز را کودکان تشکيل مي دهند.
توحيدي شاخ نفير را از ديگر سازهاي بادي عنوان کرد و افزود: اين ساز از جنس شاخ حيوان است که توسط قلندران و دراويش دوره گرد استفاده مي شود و در گذشته از اين ساز در مسير سفرها و براي دور کردن حيوانات وحشي و ترساندن آنها استفاده مي شده، ولي در حال حاضر براي با خبر کردن اهالي محله ها، براي کمک و جمع آوري نذورات استفاده مي کنند.
وي گفت: سوتک يکي ديگر از سازهاي محلي استان سازي گلي است که در بعضي از مناطق استان و بيشتر به وسيله نوجوانان نواخته مي شده است.
فواد توحيدي افزود: چنگ قطي ساز ديگري است که از قوطي هاي حلبي و تخته ساخته مي شود و داراي سه سيم است و از اين ساز در روستاي چاه داد خدا و شهرستان منوجان استفاده مي کنند.
پژوهشگر حوزه هنري استان کرمان در پايان افزود: اين آواها و نواها و سازها اکنون هم کاربرد عام ندارند و براي بسياري از مردم ناشناخته هستند.

منبع

«سيد فواد توحيدي»پژوهشگر حوزه هنري استان کرمان، با بيان اين مطلب تصريح کرد: يکي از وظايف دستگاه هاي دولتي، حفظ و اشاعه موسيقي ملي ميان جوانان است.وي در ادامه افزود: درکنار بي توجهي مسوولان متولي موسيقي در کشور، بازار موسيقي هاي وارداتي، بدنبال تبليغات وسيع و جذاب رسانه هاي خارجي گرم است.«توحيدي» در ادامه از افزايش حمايت هاي مالي و معنوي ارگان هاي دولتي از هنرمندان حاضر در اين عرصه را خواستار شد و تاکيد کرد:متوليان فرهنگ در استان کرمان با افزايش چترحمايتي مالي و معنوي از هنرمندان حاضر در موسيقي نواحي استان ها، موجبات ماندگاري اين موسيقي را فراهم خواهد کرد. البته در نگاهي عميق بايد توجه داشت که اثرات اين سرمايه گذاري، در دراز مدت آشکار خواهد شد.وي ضمن اشاره به ضرورت آشنايي جوانان کرماني با اين موسيقي تصريح کرد: موسيقي استان کرمان آيينه فرهنگ شفاهي اين استان است که با تکيه بر بيان اعتقادات ملي و مذهبي، براي تمام مراحل زندگي، از کودکي تا پيري حرف براي گفتن دارد.«توحيدي» شهرستان‌هاي کهنوج و منوجان را به عنوان دو ناحيه نغمه خيز جنوب غربي استان کرمان معرفي کرد و افزود: کهنوج و منوجان مناطقي هستند که مي توان در آن تقابل سه فرهنگ کرمان، هرمزگان و سيستان و بلوچستان را به روشني مشاهده کرد.اين پژوهشگر، ضمن اشاره به سابقه پهناور موسيقايي اين نواحي تصريح کرد: محصولي که از برخورد اين سه فرهنگ حاصل شده است بيان کننده ارزش‌ها و ويژگي‌هاي منحصر به فرد است.وي در ادامه افزود:کشف سورناي چند هزار ساله در منطقه بشاگرد، سابقه پهناور موسيقايي اين نواحي را نشان مي دهد و مقام راست نيز که از مقام هاي کهن کشور به شمار مي آيد در کهنوج و منوجان به صورت بکر نواخته مي شود.«سيد فواد توحيدي» با مرور تلاش هاي اين حوزه هنري در تهيه آلبوم هاي موسيقي نواحي «کويرانه»گفت: واحد موسيقي حوزه هنري کرمان، با نظارت «سيد محمد رضا درويشي» پژوهشگر مطرح کشوري، سه هزار نفر از نوازندگان و خوانندگان موسيقي نواحي استان کرمان و ۳۰ نوع ساز محلي را شناسايي کرده است.همچنين اين واحد تا کنون موفق به ضبط ۱۵ ساعت از موسيقي نواحي اين استان و توليد جهار آلبوم موسيقي نواحي “کويرانه” شده است.گفتني است پژوهش «ترنم کوير» اين واحد حوزه هنري،نيز با موضوع «جستاري در موسيقي نواحي کرمان» موفق به کسب رتبه اول در جشنواره توليدات صداو سيماي کشور، در بخش پژوهش شد.

منبع