واكاوي ظرفيت هاي موسيقي در كرمان در گفت وگو با فواد توحیدی:

فریاد دف

بیژن ادبی / نشریه پیام ما

گفتگو با فواد توحيدي جذابيت هاي خاص خودش را دارد. دلهره ها و دغدغه هاي منحصر به فرد توحيدي، با همه ي مشكلاتي كه در راه تدوين موسيقي نواحي داشته، هنوز سرخورده نشده است و همان طور كه از كلامش برمي آيد هنوز به آينده اميدوار است. گپ و گفت ما در ذيل مي آيد.
- آقاي توحيدي! چه خبر از كارهاي موسيقيايي جديد؟
هم اكنون در حال پيگيري كار «كاست كويرانه ها» هستيم كه تا به امروز ۳ كاست روانه ي بازار شده است كه مربوط به شهرستان هاي سيرجان ، كهنوج، فارياب و منوجان بودند و كويرانه ها ي ۴و ۵ در ارتباط با بافت است و ششمين كويرانه هم اوايل سال آينده در قالب آينده ي موسيقي محلي جيرفت در دسترس علاقه مندان خواهد بود.
- در مورد كار كويرانه هاي شما حرف و حديث هاي بسياري مطرح شده ، البته گهگاهي نقدهاي فني جدي به كارهاي شما وجود دارد؟
اگر نقد به صورت فني باشد و كسي با تحقيق حرف بزند عيبي ندارد. من با كسي كه دلسوازانه نقد كند مشكلي ندارم و مي پذيرم. اما به هر حال حجم زياد و مشكلات كار را هم بايد ديد. به طور مثال در موسيقي محلي سيرجان، كويرانه ها به مشكل جدي برخورد كرد و كولي هاي سيرجان احساس امنيت نمي كردند كه راحت با ما كار كنند.
از مشكلات ديگر كويرانه ها جمع آوري و تدوين به هنگام موسيقي محلي استان كرمان است. متاسفانه از دست دادن اساتيد منحصر به فرد، بسيار غم انگيز است و گاهي فقدان آن ها باعث مي شود بخش عمده اي از مقام ها و نغمه ها و گوشه ها از بين بروند. به صورتي كه تا به امروز ما ۴ تن از اساتيد موسيقي نواحي را كه در شهداد ، كهنوج، زرند و بم زندگي مي كردند از دست داده ايم.
- از كاري كه انجام داده ايد راضي هستيد؟فكر مي كنيد به هدفي كه در زمينه ي موسيقي نواحي داشته ايد ؛ رسيده ايد؟
كرمان استاني آكنده از نغمات موسيقي محلي است و البته متاسفانه تا چندين سال پيش خيلي از موسيقي دانان برجسته ي كشور گمان مي كردند كرمان برهوت موسيقي نواحي است و استاد درويشي در دايره المعارفي كه براي موسيقي نواحي تدوين كردند در نقشه ي شناسايي اين موسيقي قسمت استان كرمان را سفيد گذاشتند؛ اما الان در ويراست هاي بعدي دايره المعارف؛ با توجه به سفر ايشان به كرمان و كارهايي كه كساني مثل من انجام دادند؛ استان كرمان را گنجينه اي ارزشمند از سازها و موسيقي هاي محلي مي دانند. همين كويرانه ها هم تا به امروز جايزه ي برتر موسيقي نواحي ايران و هم جايزه ي ويژه ي توليدات حوزه ي هنري را دريافت كرده است.
- شما كه سال ها در زمينه ي موسيقي نواحي كرمان تحقيق مي كنيد و دوست داريد اين آثار جمع آوري و حفظ شود چه جاذبه هايي از لحاظ موسيقيايي در استان كرمان ديده ايد؟
استان كرمان به لحاظ غناي موسيقي جايگاه ويژه اي دارد. سازهايي در موزه ي سازهاي استان كرمان وجود دارد كه بخش ازآن ها را من در گشت و گذارهايم پيدا كرده ام. به طور نمونه، سازي را به صورت اتفاقي در خانه ي يكي از خوانين قديمي كرمان پيدا كردم كه به شكل دايره اي ده ضلعي با ابعادي بزرگتر از دف است، حلقه هايي به شكل بته جقه دارد و نوع انداختن پوستش و نوع سنجك روي كمانه به گونه اي است كه آدميزاد را به حيرت وا مي دارد اين ساز متعلق به آقايي بوده است كه به نام( نمكو دايره زن) شهرت داشته است .چوب ساز به حدي كهنه بود كه ساز بر اثر نواختن هاي پاپي در طول ساليان كاملا سياه شده و زنگ خورده بود البته اين ساز را در ازاي مبلغ ناچيزي به موزه ي ساز تهران اهدا كردم. يا در همان سيرجان كه خدمتتان عرض كردم در عزاداري هايش سورنا نواخته مي شود. سورنا يا سرناي در لغت به معناي ساز و آوازي است كه در سور يا جشن و شادي مورد استفاده قرار مي گيرد . اما در كمال شگفتي اين ساز علاوه بر سيرجان در لرستان هم در موره خواني ها و هوره خواني ها و سوگ ها هم نواخته مي شود استان كرمان به اندازه ي ۷ استان موسيقي خيز ايران ظرفيت و پتانسيل موسيقي دارد و هم اكنون موزه ساز كرمان در دايره المعارف گردشگري جهان در برلين ثبت شده است. البته گاهي برخوردهاي نامناسبي هم صورت مي گيرد، مثلا يادم هست در جشنواره ي بين المللي فجر، زماني كه با بچه هاي منوجان براي اجراي موسيقي محلي رفتيم ، نجواهاي مشمئز كننده اي شنيدم كه توحيدي و گروهش از پشت كوه آمده اند! من به دوستان منوجاني ام گفتم ناراحت نباشيد ! ماه هم از پشت كوه مي آيد؛ اتفاقا كار ما به شدت مورد استقبال قرار گرفت و حاضرين جشنواره نزديك به ۲۰ دقيقه ما را تشويق كردند.
- آيا موسيقي كرمان قابليت جهاني شدن دارد ؟ مولفه هايي در بطن اين موسيقي وجود دارد كه بتوان به آن به صورت يك زبان مشترك جهان شمول نگاه كرد؟
موسيقي ما تك صدايي منوفونيك است، موسيقي غربي چند صدايي پلي فونيك است. غربي ها اكثر با گام ها بازي مي كنند و همان ملودي ساده را به عنوان پي رنگ كار بالا و پايين مي كنند. اگر بخواهم به صورت تخصصي با زبان علم موسيقي براي مخاطبان خاص روزنامه ي “پيام ما “كه علاقه مند به هنر موسيقي هستند؛ توضيح دهم بايد بگويم آن ها حتي سعي مي كنند به نت ما قبل تونيك (نت محسوس) نزديك نشوند و نغمه را مجبورند تمام كنند؛ آن ها اغلب بر روي هارمونيزه كردن قطعاتشان مانور مي دهند. اما موسيقي كلاسيك ايراني و به خصوص موسيقي نواحي سرشار از نغمات ملوديك و فرودها و برگشت ها است؛ پس قاعدتا گوش انسان غربي نيز موسيقي ما را مي پسندد، چون اساسا موسيقي شرقي بازتر و گسترده تر است. به خاطر دارم كه در جشنواره اي به نام نعت آفتاب در تهران ، آقاي يوسف سليمي، هنرمند فاريابي،( مقامِ بالايي) را اجرا كرد پس از اجرا، پوروفسور ‍ژان دورينگ، مستشرق و موسيقيدان بزرگ از من پرسيد كه اين شخص چه چيزي را خواند برايش توضيح دادم. ايشان تحليل علمي جالبي ارائه دادند و گفتند قرن ها پيش موسيقيداني ايراني الاصلي به نام زرياب به مراكش مي آيد و عين اين مقام را در آن جا ترويج مي دهد. البته پروفسور دورينگ سال ها تلاش كرده بود تا همگون اين مقام مراكشي را در موسيقي ايران پيدا كند و در اين جشنواره موفق به اتصال حلقه هاي موسيقي نواحي در دو نقطه از جهان شده بود ببيند موسيقي نواحي كرمان چقدر جذابيت دارد.
نظر شما درباره ي رشد سرسام آور و شكل گيري گروه هاي موسيقي متعدد با حضور جوانان در استان چيست و چرا دف؟
به هر تقدير رشد موسيقي در همه جاي ايران روند خجسته اي است. اكثر اين دوستان هنرجوهاي من يا برادرانم عماد و وداد بوده اند.
گاهي در بروشورهاي كارهاي اين عزيزان مي بينيم كه در شرح حال خود اسامي اساتيدي از تهران را مي نويسند اما اسم مرا نمي آورند كه البته اين موضوع ابدا اهميت ندارد. تنها دغدغه ي من اين است كه كاش هنرجوهاي ما از هم جدا نمي شدند. همه در گروه ارفع كار مي كردند . گروه ارفع از سال ۱۳۶۵ تاكنون يك ماه هم تعطيلي نداشته است. در مورد سئوال دوم شما هم بايد بگويم اقبال عمومي جوانان نسبت به دف كاملا طبيعي است. دف به تكامل شخصيت انسان كمك مي كند. سازي رها و انر‍ژيك است . فوق العاده در تهيج و تخليه شور جوانان نقش دارد. اگر بقيه سازها به لحاظ فرم صدايي، ناله هستند، دف بي شك فرياد است. تنها نكته اي كه به عنوان كلام آخر مي خواستم تاكيد كنم همين بود كه من توقع خاصي از كسي ندارم! اما هنوز هم قلبا به اساتيدي كه داشته ام احترام مي گذارم ؛ كاش ديگران هم چنين كنند.